काठमाडाैं। दाङको टरिगाउँ विमानस्थल स्तरोन्नति गर्ने विषय फेरि चर्चामा आएको छ।
सरकारले चालु आर्थिक वर्षमा २५ करोड रुपैयाँ छुट्याएपछि विमानस्थलको धावनमार्ग विस्तारको सम्भावना अध्ययन गर्न संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खड्गराज पौडेलसहितको टोली स्थलगत निरीक्षणमा पुगेको छ।
स्थलगत निरीक्षणपछि हालको धावनमार्गलाई करिब ६ सय मिटर थप विस्तार गर्न सकिने प्रारम्भिक सम्भावना देखिएको मन्त्री पौडेलले बताएका छन्। नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले पनि धावनमार्ग विस्तार गरी ‘थ्री सी’ श्रेणीमा स्तरोन्नति गरेर एटीआर-७२ सम्मका जहाज सञ्चालन गर्न सकिने विकल्पबारे थप प्राविधिक अध्ययन गर्ने भएको छ।
तर टरिगाउँलाई ठूलो विमानस्थल बनाउने योजनासँगै एउटा व्यावहारिक प्रश्न पनि उठेको छ- ठूला जहाज बस्ने बनाएपछि त्यसअनुसार पर्याप्त यात्रु हुन्छन्?
तुलसीपुरलाई नजिकको हवाई पहुँच
टरिगाउँ विमानस्थल तुलसीपुर उपमहानगरपालिका-१२ मा छ। त्यसैले स्तरोन्नतिको सबैभन्दा प्रत्यक्ष लाभ तुलसीपुरले पाउनेछ।
हाल १९ सिटे जहाज मात्रै सञ्चालन हुन सक्ने र उडान पनि नियमित नहुँदा तुलसीपुरसहित पश्चिम दाङका यात्रुहरू हवाई यात्रा गर्न नेपालगञ्ज वा भैरहवा पुग्नुपर्ने अवस्था छ। हालै पनि मौसम र सीमित क्षमताका कारण टरिगाउँको उडान अनियमित हुँदा यात्रु वैकल्पिक विमानस्थलतर्फ जानुपर्ने अवस्था देखिएको छ।
धावनमार्ग विस्तार भएर ७२ सिटसम्मका जहाज सञ्चालन हुन सके तुलसीपुरको हवाई पहुँच मात्र सहज हुने छैन, यहाँको व्यापार, पर्यटन र सेवा क्षेत्रले पनि प्रत्यक्ष लाभ लिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
तर विमानस्थल विस्तारको अर्थ केवल जहाज ठूलो हुनु मात्र होइन। ठूला जहाज नियमित रूपमा भरिने यात्रु आधार तयार पार्न सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुनेछ।
घोराहीका लागि टरिगाउँ कति उपयोगी?
दाङको अर्को प्रमुख सहर हो घोराही। टरिगाउँ विमानस्थल तुलसीपुरमा भए पनि यसको स्तरोन्नतिको लाभ तुलसीपुरमा मात्र सीमित हुने देखिँदैन।
घोराहीबाट तुलसीपुर हुँदै टरिगाउँ पुगेर हवाई सेवा लिन सकिने भएकाले विमानस्थलको क्षमता बढ्दा घोराहीका यात्रुले पनि ठूलो जहाज र बढी उडान विकल्प पाउन सक्छन्। जिल्लाका अन्य स्थानीय तह तथा छिमेकी जिल्लाका यात्रुका लागि समेत यो क्षेत्रीय हवाई केन्द्र बन्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।
यसअघि घोराही-१० नारायणपुरमा वैकल्पिक तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरको विमानस्थल निर्माणको अवधारणा पनि अघि सारिएको थियो। तर त्यसको काम अघि बढ्न सकेको छैन। अर्कोतर्फ टरिगाउँमा रहेको पूर्वाधारलाई नै विस्तार गर्ने प्रस्ताव अहिले अगाडि आएको छ।
त्यसैले टरिगाउँ स्तरोन्नति भए घोराहीले पनि नयाँ विमानस्थल पर्खिरहनुको सट्टा नजिकैको विद्यमान विमानस्थलबाट ठूलो क्षमताको हवाई सेवा पाउने बाटो खुल्न सक्छ।
तर यात्रु कहाँबाट ल्याउने?
यही ठाउँमा टरिगाउँको स्तरोन्नतिको सबैभन्दा ठूलो व्यावसायिक प्रश्न जोडिन्छ।
अहिलेको ७५० मिटर आसपासको धावनमार्गमा १९ सिटे जहाज मात्रै सञ्चालन भइरहेका छन्। त्यही जहाजको उडानसमेत नियमित बनाउन समस्या देखिएको छ। एक रिपोर्टअनुसार हप्तामा चार दिन उडानको तालिका भए पनि महिनामा दुई दिनसमेत जहाज आउन मुस्किल हुने अवस्था देखिएको छ।
यसको अर्थ अहिले सानो जहाज नियमित रूपमा भर्न नसकिएको बजारमा एटीआर-७२ ल्याउँदा यात्रु कसरी सुनिश्चित गर्ने? भन्ने प्रश्न उठ्छ।
यद्यपि अहिलेको कमजोर यात्रु अवस्थालाई मात्र आधार मानेर भविष्यमा यात्रु हुँदैनन् भन्न पनि मिल्दैन। नियमित उडान, सहज टिकट उपलब्धता, काठमाडौंसँगको समयअनुकूल कनेक्सन र तुलसीपुर–घोराहीसहित आसपासका जिल्लालाई जोड्ने यातायात व्यवस्थाले यात्रुको माग बढाउन सक्छ।
अहिले नियमित र भरपर्दो हवाई सेवा नभएकै कारण कतिपय यात्रु नेपालगञ्ज वा भैरहवा पुगेर उडान लिइरहेका छन्। त्यसैले टरिगाउँमा नियमित ठूलो जहाज सञ्चालन भए अहिले हवाई सेवाबाट बाहिर रहेको सम्भावित यात्रु बजारसमेत तान्न सकिने आधार छ।
२५ करोडले सुरु हुन्छ, तर आयोजना साढे ३ अर्बको
अर्को प्रश्न लागतको हो। अहिले सरकारले छुट्याएको २५ करोड रुपैयाँले विमानस्थल स्तरोन्नतिको काम सुरु गर्न आधार तयार पार्न सक्छ। तर १ हजार ५०० मिटर धावनमार्गसहित विमानस्थललाई ७२ सिटे जहाज सञ्चालन योग्य बनाउन तयार गरिएको अध्ययनले करिब ३ अर्ब ४२ करोडदेखि ३ अर्ब ४५ करोड रुपैयाँसम्म लागत अनुमान गरेको छ।
अर्थात् अहिलेको २५ करोड सुरुवात हो, पूर्ण स्तरोन्नति होइन।
त्यसमाथि थप जग्गा, पूर्वाधार, सुरक्षा, टर्मिनल, एप्रोनलगायत संरचनाको व्यवस्थापन पनि गर्नुपर्नेछ। त्यसैले विमानस्थल स्तरोन्नतिको सफलता धावनमार्ग विस्तारको प्राविधिक सम्भावनासँगै दीर्घकालीन बजेट सुनिश्चितता र नियमित उडानको व्यावसायिक सम्भावनामा निर्भर हुनेछ।
अब बहस ‘विमानस्थल बनाउने कि नबनाउने’ होइन
टरिगाउँ विमानस्थल विस्तारको बहस अब केवल धावनमार्ग कति मिटर बढाउने भन्नेमा सीमित हुनु हुँदैन।
स्तरोन्नति भएपछि तुलसीपुरको व्यापार र आवागमन कति बढ्छ? घोराहीका यात्रुले कति उपयोग गर्छन्? आसपासका जिल्लाबाट कति यात्रु तान्न सकिन्छ? एटीआर-७२ नियमित भर्न पर्याप्त बजार छ कि छैन?
यी प्रश्नको उत्तरसहित योजना बनाउनु आवश्यक छ।
किनभने ठूलो जहाज अवतरण गर्न सक्ने विमानस्थल बनाउनु एउटा पक्ष हो। त्यो जहाज नियमित उडाउने र पर्याप्त यात्रु चढाउने बजार तयार गर्नु अर्को पक्ष हो।
टरिगाउँको अहिलेको प्रस्ताव सफल भए तुलसीपुरलाई प्रत्यक्ष हवाई पहुँच, घोराहीलाई नजिकको ठूलो क्षमताको विमानस्थल र समग्र दाङलाई क्षेत्रीय हवाई कनेक्टिभिटीको लाभ मिल्न सक्छ। तर त्यसका लागि रनवे विस्तारसँगै ‘जहाज आउँछ, यात्रु हुन्छन् र उडान नियमित हुन्छ’ भन्ने तीनवटै कुरा एकसाथ सुनिश्चित गर्नुपर्नेछ।
