काठमाडौं । नेपालमा आयात हुने सामान भन्सार कार्यालयमा आइपुगेपछि बजारसम्म पुग्नुअघि कति समय भन्सार प्रक्रियामै बित्छ? भन्सार विभागले गरेको Time Release Study (TRS) ले यसबारे महत्वपूर्ण तस्वीर सार्वजनिक गरेको छ।

भन्सार विभागको Customs Bulletin मा उल्लेख भएअनुसार वीरगन्ज भन्सार कार्यालय र नेपालगन्ज भन्सार कार्यालयमा Time Release Study सम्पन्न गरिएको छ। अध्ययनले आयातीत मालवस्तु भन्सार कार्यालयमा आइपुगेदेखि अन्तिम रूपमा फुकुवा हुँदासम्म लाग्ने समय मापन गरेको हो।

अध्ययनअनुसार आयाततर्फ वीरगन्जको ICD मा मालवस्तु आइपुगेदेखि जाँचपास भई अन्तिम रूपमा बाहिरिँदासम्मको औसत समय १९ घण्टा ३६ मिनेट देखिएको छ। नेपालगन्ज ICD मा भने औसत समय १४ घण्टा १० मिनेट रहेको अध्ययनले देखाएको छ।

तर भन्सार प्रक्रियाभित्र मात्रै लाग्ने समय हेर्दा तस्वीर अझ फरक देखिन्छ। वीरगन्ज ICD मा प्रशासनिक प्रक्रिया तथा कागजातलाई पुनःमार्गीकरणलगायतका चरणले थप समय लिने गरेको अध्ययनमा देखाइएको छ।

निर्यातमा पनि समयको प्रश्न

नेपालबाट बाहिरिने मालवस्तुको प्रक्रियामा समेत भन्सारको समय महत्वपूर्ण छ। अध्ययनले विभिन्न भन्सार कार्यालय र ICD मा निर्याततर्फ लाग्ने औसत समयसमेत मापन गरेको छ।

भन्सार विभागका अनुसार अध्ययनको उद्देश्य केवल समय गणना गर्नु होइन। कुन चरणमा बढी समय लागिरहेको छ र कुन प्रक्रियालाई सुधार गर्न सकिन्छ भन्ने पहिचान गर्नु पनि हो।

व्यवसायीका लागि समय नै लागत

भन्सारमा सामान केही घण्टा बढी रोकिँदा त्यसको प्रभाव कागजमा देखिने ‘कर’ मा मात्र हुँदैन। गोदाम, ढुवानी, कन्टेनर, श्रमिक तथा अन्य व्यवस्थापन खर्च बढ्न सक्छ। लामो समय सामान रोकिँदा व्यापारको नगद प्रवाहमा समेत असर पर्न सक्छ।

त्यसैले भन्सारको Time Release लाई व्यापार सहजीकरणसँग मात्र होइन, नेपालको समग्र व्यापार लागतसँग जोडेर हेर्नुपर्ने हुन्छ।

डिजिटल प्रणालीले घटाउन सक्छ समय

भन्सार विभागले जोखिम व्यवस्थापन, डिजिटल घोषणा, Token System तथा अन्य प्रविधिको प्रयोग बढाउँदै गएको छ। वीरगन्ज भन्सारमा Token System सुरु गरिनु पनि यही सुधारको एउटा उदाहरण हो। सेवा लिन आउने यात्रु तथा सेवाग्राहीको भीड व्यवस्थापन र सेवा प्रवाहलाई व्यवस्थित गर्ने उद्देश्यले प्रणाली प्रयोग गरिएको बुलेटिनमा उल्लेख छ।

भन्सार विभागको सातौँ सुधार तथा आधुनिकीकरण योजनाले पनि कागजरहित प्रक्रिया, सूचना आधारित जोखिम व्यवस्थापन र व्यापार सहजीकरणलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। नेपालको भन्सार सुधारको सफलता अब केवल राजस्व संकलन कति भयो भन्नेबाट मात्र मापन हुने छैन। सामान भन्सारमा कति छिटो आयो, प्रक्रिया कति पारदर्शी भयो र व्यवसायीको लागत कति घट्यो भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुनेछ।