काठमाडौं। नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) को तेस्रो संस्करणका सबै खेललाई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) ले आधिकारिक मान्यता दिएसँगै नेपाली क्रिकेटको व्यावसायिक विस्तारका लागि नयाँ अवसर खुलेको छ।
यसअघि नै प्रसारण तथा टिकटिङ अधिकारबाट ३३ करोड ५३ लाख रुपैयाँभन्दा बढी सुनिश्चित गरिसकेको एनपीएलले अब अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानको उपयोग गर्दै प्रायोजन, विदेशी दर्शक र क्रिकेटसँग जोडिएको व्यवसाय विस्तार गर्न सक्ने सम्भावना बढेको छ।
नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) ले अक्टोबर २६ देखि नोभेम्बर २१ सम्म कीर्तिपुरस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा आयोजना गर्न लागेको तेस्रो संस्करणका सबै खेललाई आईसीसीले मान्यता दिएको हो। प्रतियोगिताका खेलले आधिकारिक लिस्ट ‘ए’ टी–२० मान्यता पनि पाएका छन्। यसले खेलाडीको प्रदर्शनलाई आधिकारिक तथ्यांकमा समेट्न सहयोग गर्छ।
एनपीएलले पछिल्ला दुई संस्करणमा बनाएको व्यावसायिक आधारमा यो मान्यताले थप मूल्य सिर्जना गर्न सक्नेछ
तीन वर्षमै प्रसारण अधिकारको मूल्यमा ठूलो वृद्धि
एनपीएलको व्यावसायिक विस्तार प्रसारण तथा टिकटिङ अधिकारको मूल्यमा देखिएको वृद्धिले पनि पुष्टि गर्छ।
क्यानले तेस्रो संस्करणका लागि विश्वव्यापी अनलाइन प्रसारण अधिकार नेटटीभीलाई १८ करोड ४ लाख रुपैयाँमा, नेपालभित्रको टेलिभिजन प्रसारण अधिकार हिमालय टेलिभिजनलाई १४ करोड ६४ लाख रुपैयाँमा र टिकटिङ अधिकार ईसेवालाई ८५ लाख रुपैयाँमा दिएको छ। यी सम्झौताको कुल निश्चित मूल्य ३३ करोड ५३ लाख रुपैयाँभन्दा बढी छ।
दोस्रो संस्करणमा यही प्रकृतिका प्रसारण तथा टिकटिङ अधिकारबाट क्यानले करिब ९ करोड १० लाख रुपैयाँ प्राप्त गरेको थियो। त्यसको तुलनामा तेस्रो संस्करणमा निश्चित अधिकार शुल्क करिब ३.७ गुणा पुगेको छ।
यसमा टिकट बिक्रीबाट प्राप्त हुने रकमको हिस्सा, प्रायोजन तथा अन्य व्यावसायिक आम्दानी जोडिँदा क्यानको कुल आम्दानी थप बढ्न सक्छ। यद्यपि अधिकार शुल्क, टिकट बिक्री र प्रतियोगिताको कुल कारोबार फरक विषय हुन्। कुल आम्दानीबाट सञ्चालन खर्च कटाएपछि मात्र खुद नाफा निर्धारण हुन्छ।
आईसीसीको मान्यताले कसरी बढाउन सक्छ आम्दानी?
आईसीसीको मान्यताले एनपीएलको अन्तर्राष्ट्रिय विश्वसनीयता बढाउन सक्छ। यसको उपयोग गर्न सके क्यान र फ्रेन्चाइज टोलीले विदेशी खेलाडी, अन्तर्राष्ट्रिय प्रायोजक तथा प्रसारण साझेदार आकर्षित गर्ने अवसर पाउन सक्छन्।
विदेशी दर्शकसम्म प्रतियोगिता पुर्याउन सके डिजिटल स्ट्रिमिङ, विज्ञापन र प्रायोजनबाट हुने आम्दानी बढाउन सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय पहिचानले नेपाली खेलाडीको प्रदर्शनलाई विश्वव्यापी रूपमा देखाउने अवसर पनि विस्तार गर्न सक्छ।
तर मान्यता प्राप्त हुँदैमा विदेशी प्रसारण कम्पनीले अधिकार किन्ने, प्रायोजन रकम बढ्ने वा विदेशी दर्शकको संख्या स्वतः बढ्ने होइन। त्यसका लागि प्रतियोगिताको गुणस्तर, खेलाडीको सहभागिता, दर्शकको रुचि र व्यावसायिक सम्झौता निर्णायक हुनेछन्।
डीआरएसले खर्च बढाउँछ, तर खेलको व्यावसायिक गुणस्तरमा सहयोग
तेस्रो संस्करणका सबै खेलमा निर्णय पुनरावलोकन प्रणाली (डीआरएस) प्रयोग गर्ने व्यवस्था पनि प्रतियोगिताको व्यावसायिक पक्षसँग जोडिन्छ। डीआरएसले अम्पायरका विवादित निर्णय पुनरावलोकन गर्न सहयोग गर्छ। यसले खेलको निष्पक्षता र प्रसारणको गुणस्तरमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।
यद्यपि डीआरएस सञ्चालनका लागि उपकरण, प्रविधि र प्राविधिक जनशक्ति आवश्यक पर्ने भएकाले खर्च पनि बढ्न सक्छ।
नेपाललाई पर्यटन र सेवा क्षेत्रमा लाभको सम्भावना
एनपीएलको व्यावसायिक विस्तारको लाभ क्रिकेट संघ र फ्रेन्चाइज टोलीमा मात्रै सीमित नरहन सक्छ। प्रतियोगिताका लागि आउने विदेशी खेलाडी, प्रशिक्षक, प्राविधिक टोली, प्रायोजकका प्रतिनिधि तथा समर्थकले होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात र अन्य सेवामा खर्च गर्न सक्छन्।
प्रतियोगिताले विदेशी दर्शक आकर्षित गर्न सकेमा पर्यटन र स्थानीय व्यवसायमा पनि आर्थिक गतिविधि बढ्न सक्छ। त्यस्तै, खेल प्रसारण, विज्ञापन, कार्यक्रम व्यवस्थापन, टिकटिङ र डिजिटल सेवामा संलग्न व्यवसायले थप अवसर पाउन सक्छन्।
तर यसबाट नेपालको अर्थतन्त्रमा कति रकम योगदान हुन्छ भन्ने छुट्टै अध्ययन वा खर्चसम्बन्धी तथ्यांक सार्वजनिक भएको छैन। त्यसैले यसलाई सम्भावित लाभका रूपमा लिनुपर्छ।
