काठमाडौं । सरकारले हरेक आर्थिक वर्षका लागि बजेट ल्याउँछ। बजेटमा सरकारले कति पैसा उठाउने र कहाँ–कहाँ कति खर्च गर्ने भन्ने योजना हुन्छ। तर कुनै कारणले बजेट पास भएन भने सरकारको सबै काम र खर्च एकैपटक रोकिन्छ त? धेरैलाई यही जिज्ञासा हुन्छ।
सरल भाषामा बुझ्दा, बजेट पास नभए पनि सरकार पूर्ण रूपमा बन्द हुँदैन। नेपालको संविधानले यस्तो अवस्थाका लागि ‘पेस्की खर्च’को व्यवस्था गरेको छ।
संसद्मा बजेटसम्बन्धी विनियोजन विधेयक विचाराधीन रहेको अवस्थामा सरकारले आवश्यक खर्च चलाउन संसद्बाट निश्चित रकम खर्च गर्ने अनुमति लिन सक्छ। यसलाई पेस्की खर्च भनिन्छ।
यसबाट सरकारका अत्यावश्यक काम, कर्मचारीको तलब–भत्ता, कार्यालय सञ्चालन, सार्वजनिक सेवा तथा अन्य आवश्यक प्रशासनिक खर्च चलाउन सकिन्छ।
तर यसको अर्थ सरकारले बजेट पास नभएसम्म मनलाग्दी पैसा खर्च गर्न पाउँछ भन्ने होइन। संसद्ले दिएको सीमाभित्र रहेर मात्रै खर्च गर्नुपर्छ।
अर्थात्, बजेट पास नभएपछि सरकारको ढुकुटी बन्द हुँदैन, तर खर्च गर्ने अधिकार सीमित हुन्छ। त्यसैले बजेट पारित नहुँदा सरकार चलाउन ‘पेस्की खर्च’ महत्वपूर्ण संवैधानिक उपाय हो।
बजेट सरकारको वार्षिक खर्च योजना हो भने पेस्की खर्च भनेको नयाँ बजेट पूर्ण रूपमा स्वीकृत नहुँदासम्म सरकार चलाउने अस्थायी आर्थिक बाटो हो।
